სწო­რი სა­შუა­ლე­ბე­ბი ისე­თი­ვე მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნია, რო­გორც სა­სურ­ვე­ლი მი­ზა­ნი. პა­ტან­ჯა­ლი ჩა­მოთ­ვლის ამ სა­შუა­ლე­ბებს, რო­გორც იო­გას რვა შტოს ან ეტა­პს სუ­ლის ძი­ები­სათ­ვის. ესე­ნა: ია­მა (უნი­ვერ­სა­ლუ­რი მო­რა­ლუ­რი მცნე­ბე­ბი);

1. ნი­ამა (თვით­გან­წმენ­დვა დის­ციპ­ლი­ნით);
2. ასა­ნა (პო­ზა);
3. პრა­ნაი­ამა (სუნ­თქვის რით­მუ­ლი კონ­ტრო­ლი);
4. პრა­ტი­ჰა­რა (გო­ნე­ბის უკან წა­ღე­ბა და გა­თა­ვი­სუფ­ლე­ბა გრძნო­ბე­ბი­სა და გა­რე ობი­ექ­ტე­ბის გავ­ლე­ნის­გან);
5. დჰა­რა­ნა (კონ­ცენ­ტრა­ცია);
6. დჰი­ანა (მე­დი­ტა­ცია);
7. სა­მად­ჰი (ზეგ­რძნო­ბა­დი ცნო­ბიე­რე­ბის მდგო­მა­რე­ობა, რო­მელ­საც ღრმა მე­დი­ტა­ცია იწ­ვევს, სა­დაც ინ­დი­ვი­დუა­ლუ­რი მა­ძიე­ბე­ლი (სად­ჰა­კა) ერ­თი­ან­დე­ბა თა­ვი­სი მე­დი­ტა­ცი­ის ობი­ექ­ტთან – პა­რა­მატ­მას­თან ანუ უნი­ვერ­სა­ლურ სულ­თან).

ია­მა და ნი­ამა აკონ­ტრო­ლებს იო­გის ვნე­ბებ­სა და ემო­ცი­ებს და ინარ­ჩუ­ნებს მას ჰარ­მო­ნია­ში სხვა ადა­მია­ნებ­თან. ასა­ნე­ბი სხე­ულს ჯან­მრთელ­სა და ძლი­ერს ხდის და აყა­ლი­ბებს მას ბუ­ნე­ბას­თან ჰარ­მო­ნი­აში. სა­ბო­ლო­ოდ, იო­გი თა­ვი­სუფ­ლდე­ბა სხე­ულის ცნო­ბიე­რე­ბის­გან. ის იმარ­ჯვებს სხე­ულ­ზე და აქ­ცევს მას სუ­ლის­თვის შე­სა­ფე­რის სა­მო­სად. პირ­ვე­ლი სა­მი ეტა­პი არის გა­რე ძი­ებე­ბი (ბა­ჰი­რან­გა სად­ჰა­ნა).

შემ­დე­გი ორი ეტა­პი – პრა­ნაი­ამა და პრა­ტი­ჰა­რა – ას­წავ­ლის მა­ძიე­ბელს სუნ­თქვის რე­გუ­ლი­რე­ბას და ამით გო­ნე­ბის კონ­ტროლს. ეს ეხ­მა­რე­ბა გრძნო­ბე­ბის გა­თა­ვი­სუფ­ლე­ბას სურ­ვი­ლის ობი­ექ­ტე­ბის მო­ნო­ბის­გან. ეს ორი ეტა­პი ცნო­ბი­ლია, რო­გორც ში­ნა­გა­ნი ძი­ებე­ბი (ან­ტა­რან­გა სად­ჰა­ნა).

დჰა­რა­ნა, დჰი­ანა და სა­მად­ჰი იოგს მიჰ­ყავს სუ­ლის ყვე­ლა­ზე ღრმა შრე­ებ­ში. იო­გი არ ეძე­ბს ღმერთს ცა­ში; მან იცის, რომ ღმერ­თი მის შიგ­ნი­თაა და მას ან­ტა­რატ­მა (ში­ნა­გა­ნი მე) ეწო­დე­ბა. ბო­ლო სა­მი ეტა­პი ინარ­ჩუ­ნებს მას ჰარ­მო­ნია­ში სა­კუ­თარ თავ­თან და თა­ვის შე­მოქ­მედ­თან. ეს ეტა­პე­ბი ცნო­ბი­ლია, რო­გორც ან­ტა­რატ­მა სად­ჰა­ნა – სუ­ლის ძი­ება.

ღრმა მე­დი­ტა­ცი­ის შე­დე­გად მცოდ­ნე, ცოდ­ნა და მეც­ნიე­რე­ბა ერ­თი­ან­დე­ბი­ან. მხილ­ვე­ლი, ხილ­ვა და ხი­ლუ­ლი ერ­თმა­ნე­თის­გან გან­ცალ­კე­ვე­ბუ­ლად აღარ არ­სე­ბო­ბენ. ეს ჰგავს დიდ მუ­სი­კოსს, რო­მე­ლიც ერ­თი­ან­დე­ბა თა­ვის ინ­სტრუ­მენ­ტთან და იმ მუ­სი­კას­თან, რო­მელ­საც იგი ქმნის. ამ დროს იო­გი და­ივა­ნებს სა­კუ­თარ ბუ­ნე­ბა­ში და ახორ­ციე­ლებს სა­კუ­თარ თავს, რო­გორც უზე­ნაე­სი სუ­ლის ნა­წილს თა­ვის თავ­ში.

არ­სე­ბობს სხვა­დას­ხვა გზა (მარ­გა), რომ­ლი­თაც ადა­მია­ნი მი­დის თა­ვის შე­მოქ­მედ­თან. აქ­ტიუ­რი ადა­მია­ნი რე­ალი­ზა­ცი­ას აღ­წევს კარ­მა მარ­გის სა­შუა­ლე­ბით, რო­დე­საც თა­ვი­სი ღვთა­ებ­რი­ვო­ბის გაც­ნო­ბიე­რე­ბას მუ­შაო­ბი­თა და მო­ვა­ლეო­ბით აღ­წევს. ემო­ციუ­რი ადა­მია­ნი ამას აღ­წევს ბჰაკ­ტი მარ­გა­თი – პი­რა­დი ღვთი­სად­მი სიყ­ვა­რუ­ლი­სა და ერ­თგუ­ლე­ბის გზით. გო­ნივ­რუ­ლი ადა­მია­ნი მიჰ­ყვე­ბა ჯნა­ნა მარ­გას, სა­დაც რე­ალი­ზა­ცია მო­დის ცოდ­ნის გზით. მე­დი­ტა­ციუ­რი ან რეფ­ლექ­სიუ­რი ადა­მია­ნი კი ირ­ჩევს იო­გა მარ­გას და გო­ნე­ბის კონ­ტრო­ლით აღ­წევს თა­ვის ღვთა­ებ­რივ არსს.

ბედ­ნი­ერია ადა­მი­ანი, რო­მელ­საც შე­უძ­ლია გარ­ჩე­ვა რე­ალურ­სა და არა­რეალუ­რს, მა­რა­დი­ულ­სა და წარ­მა­ვალს, კარ­გსა და სა­სია­მოვ­ნოს შო­რის თა­ვი­სი გან­სჯი­თა და სიბ­რძნით. ორ­მა­გად ბედ­ნი­ერია ის, ვინც იცის ნამ­დვი­ლი სიყ­ვა­რუ­ლი და შე­უძ­ლია ყვე­ლა ღვთის ქმნი­ლე­ბის სიყ­ვა­რუ­ლი. ვინც უან­გა­როდ მუ­შა­ობს სხვე­ბის კე­თილ­დღეო­ბის­თვის, გულ­ში სიყ­ვა­რუ­ლით – სამ­გზის ბედ­ნი­ერია. მაგ­რამ წმინ­დაა ის, ვინც თა­ვის მოკ­ვდავ სხე­ულ­ში აერ­თია­ნებს ცოდ­ნას, სიყ­ვა­რულს და უან­გა­რო მსა­ხუ­რე­ბას; ის ხდე­ბა პი­ლიგ­რი­მო­ბის ად­გი­ლი, რო­გორც გან­გის, სა­რას­ვა­ტის და ჯა­მუ­ნას შე­სარ­თა­ვი. ვინც მას შეხ­ვდე­ბა, მშვი­დო­ბას და გან­წმენ­დას პო­ვებს.

გო­ნე­ბა არის გრძნო­ბე­ბის მე­ფე. ვინც დაძ­ლია თა­ვი­სი გო­ნე­ბა, გრძნო­ბე­ბი, ვნე­ბე­ბი, ფიქ­რი და გო­ნე­ბა, ის ადა­მი­ან­თა შო­რის მე­ფეა. ის მზად არის რა­ჯა იო­გის­თვის – უნი­ვერ­სა­ლურ სულ­თან სა­მე­ფო შე­ერ­თე­ბის­თვის. მას აქვს ში­ნა­გა­ნი ნა­თე­ლი.

ვინც დაძ­ლია თა­ვი­სი გო­ნე­ბა, არის რა­ჯა იოგი. სიტ­ყვა „რა­ჯა“ ნიშ­ნავს მე­ფეს. გა­მოთ­ქმა „რა­ჯა იოგა“ გუ­ლის­ხმობს სრულ ბა­ტო­ნო­ბას სა­კუ­თარ თავ­ზე. მი­უხე­და­ვად იმი­სა, რომ პა­ტან­ჯა­ლი გან­მარ­ტავს გო­ნე­ბის კონ­ტრო­ლის გზებს, არ­სად ამ­ბობს თა­ვის აფო­რიზ­მებ­ში, რომ ეს მეც­ნიე­რე­ბა რა­ჯა იოგაა – მას უწო­დებს აშ­ტან­გა იო­გას ანუ იო­გას რვა ეტა­პს (რტოს). თუმ­ცა, რად­გან ეს გუ­ლის­ხმობს სრულ თვით­ბა­ტო­ნო­ბას, შე­იძ­ლე­ბა მას რა­ჯა იო­გას მეც­ნიე­რე­ბა ვუ­წო­დოთ.

სვატ­მა­რა­მა, ჰათ­ჰა იო­გა პრა­დი­პი­კას ავ­ტო­რი („ჰათ­ჰა“ ნიშ­ნავს ძა­ლას ან მტკი­ცე ძა­ლის­ხმე­ვას), ამა­ვე გზას ჰათ­ჰა იო­გას უწო­დებ­და, რად­გან ის მკაცრ დის­ციპ­ლი­ნას მო­ით­ხოვს.

ზო­გა­დად მი­იჩ­ნე­ვენ, რომ რა­ჯა იო­გა და ჰათ­ჰა იო­გა სრუ­ლი­ად გან­სხვა­ვე­ბუ­ლი, სხვა­დას­ხვა და ერ­თმა­ნე­თის სა­წი­ნა­აღ­მდე­გოა; რომ პა­ტან­ჯა­ლის იო­გა სუტ­რე­ბი ეხე­ბა სუ­ლი­ერ დის­ციპ­ლი­ნას, ხო­ლო სვატ­მა­რა­მას ჰათ­ჰა იო­გა პრა­დი­პი­კა მხო­ლოდ ფი­ზი­კურ დის­ციპ­ლი­ნას. ასე არ არის, რად­გან ჰათ­ჰა იო­გა და რა­ჯა იო­გა ავ­სე­ბენ ერ­თმა­ნეთს და ერ­თად ქმნი­ან გან­თა­ვი­სუფ­ლე­ბის­კენ მი­მა­ვალ ერ­თი­ან გზას. რო­გორც მთამ­სვლელს სჭირ­დე­ბა: კი­ბე, თო­კე­ბი, წრი­აპე­ბი, ასე­ვე ფი­ზი­კუ­რი მომ­ზა­დე­ბა და დის­ციპ­ლი­ნა ჰი­მა­ლა­ის ყი­ნუ­ლო­ვან მწვერ­ვა­ლებ­ზე ასას­ვლე­ლად, იო­გის მა­ძიე­ბელ­საც სჭირ­დე­ბა სვატ­მა­რა­მას ჰათ­ჰა იო­გას ცოდ­ნა და დის­ციპ­ლი­ნა, რა­თა მი­აღ­წი­ოს იმ სი­მაღ­ლე­ებს, რო­მელ­თაც რა­ჯა იო­გა აღ­წერს პა­ტან­ჯა­ლის მი­ხედ­ვით.

იო­გას ეს გზა წყა­როა და­ნარ­ჩე­ნი სა­მი გზის­თვი­საც. მას მო­აქვს სიმ­შვი­დე, ჰარ­მო­ნია და ამ­ზა­დებს გო­ნე­ბას სრულ, უპი­რო­ბო თვით-და­ნე­ბე­ბის­თვის ღმერ­თის წი­ნა­შე, სა­დაც ეს ოთ­ხი­ვე გზა ერ­თი­ან­დე­ბა.