მიმოხილვა
მსხლისებრი კუნთის სინდრომი ვითარდება მაშინ, როდესაც მსხლისებრი კუნთი ზეწოლას ახდენს საჯდომ ნერვზე, რაც იწვევს ანთებით პროცესს. ამან შეიძლება გამოიწვიოს ტკივილი ან დაბუჟება დუნდულის არეში და ფეხის უკანა მხარეს. სინდრომი შეიძლება გამოვლინდეს სხეულის როგორც ცალ, ისე ორივე მხარეს.
მსხლისებრი კუნთი (piriformis) ბრტყელი, ვიწრო კუნთია. იგი იწყება ხერხემლის ქვედა ნაწილიდან, გადადის დუნდულის არეში და უერთდება ბარძაყის ძვლის ზედა ნაწილს. მსხლისებრი კუნთი განლაგებულია სხეულის ორივე მხარეს და მონაწილეობს ქვედა კიდურების თითქმის ყველანაირ მოძრაობაში.
საჯდომი ნერვი, როგორც წესი, მსხლისებრი კუნთის ქვეშ გადის. ეს ნერვი იწყება ზურგის ტვინიდან, გადადის დუნდულების არეში, მიემართება თითოეული ფეხის უკანა მხარეს და აღწევს ტერფებამდე. ის ადამიანის სხეულში ყველაზე გრძელი და მსხვილი ნერვია.
რამდენად გავრცელებულია მსხლისებრი კუნთის სინდრომი?
მსხლისებრი კუნთის სინდრომი საკმაოდ იშვიათია. მეცნიერთა ვარაუდით, ის წელის ქვედა ნაწილის ტკივილის შემთხვევათა მხოლოდ 0.3%-დან 6%-მდე შეადგენს.
რა განსხვავებაა მსხლისებრი კუნთის სინდრომსა და იშიაზს შორის?
მიუხედავად იმისა, რომ ეს მდგომარეობები ხშირად დაკავშირებულია და ორივე მათგანი გავლენას ახდენს საჯდომ ნერვზე, მათ შორის მაინც არსებობს განსხვავება:
- იშიაზის მიზეზი შეიძლება გახდეს მალთაშუა დისკის თიაქარი ან ხერხემლის არხის სტენოზი. სიმპტომები ძირითადად ვლინდება წელის ქვედა ნაწილში და შეიძლება გავრცელდეს დუნდულებისა და ფეხის მიმართულებით.
- მსხლისებრი კუნთის სინდრომის დროს, უშუალოდ მსხლისებრი კუნთი ახდენს ზეწოლას საჯდომი ნერვის კონკრეტულ მონაკვეთზე დუნდულის არეში. ის სიმპტომატიკით ძალიან ჰგავს იშიაზს, თუმცა ტკივილი უფრო ლოკალიზებულია.
სიმპტომები და გამომწვევი მიზეზები
მსხლისებრი კუნთის სინდრომს იწვევს მსხლისებრი კუნთის მიერ მის ქვეშ გამავალ საჯდომ ნერვზე ზეწოლა.
რა იწვევს მსხლისებრი კუნთის სინდრომს?
ნებისმიერმა ფაქტორმა, რომელიც მსხლისებრ კუნთს საჯდომ ნერვზე ზეწოლას აიძულებს, შეიძლება გამოიწვიოს ეს სინდრომი.
ყველაზე გავრცელებული გამომწვევი მიზეზებია:
- მსხლისებრი კუნთის ან მის გარშემო არსებული ქსოვილების ანთება (შეშუპება).
- კუნთების სპაზმი.
- კუნთში ნაწიბუროვანი ქსოვილის წარმოქმნა.
ეს პრობლემები შეიძლება გამოწვეული იყოს შემდეგი ფაქტორებით:
- კიბეზე ასვლა, სიარული ან სირბილი არასაკმარისად განვითარებული (სუსტი) მსხლისებრი კუნთის პირობებში.
- მენჯ-ბარძაყის სახსრის, დუნდულის ან ფეხის ტრავმა (მაგალითად, დაცემა ან ავტოსაგზაო შემთხვევა).
- კუნთების დაჭიმულობა ფიზიკური აქტივობის ნაკლებობის გამო.
- სიმძიმის არასწორად აწევა და მსხლისებრი კუნთის დაზიანება.
- ფიზიკურ აქტივობამდე მოთელვის გამოტოვება ან აქტივობის შემდეგ კუნთების არასათანადო გაწელვა.
- გადამეტებული ვარჯიში ან განმეორებადი მოძრაობების შესრულება (მაგალითად, დიდ მანძილზე სირბილი).
- ხანგრძლივი დროით ჯდომა (მაგალითად, მჯდომარე სამუშაოს დროს).
ზოგჯერ მსხლისებრი კუნთის სინდრომის მიზეზი ანატომიური ანომალიაა. სამედიცინო სფეროს წარმომადგენლები ამას პირველად მსხლისებრი კუნთის სინდრომს უწოდებენ. მაგალითად, ადამიანი შეიძლება დაიბადოს საჯდომი ნერვით, რომელიც სხეულში არატიპიურ გზას გადის, ან არატიპიური ფორმის მსხლისებრი კუნთით ან საჯდომი ნერვით.
რა სიმპტომები ახასიათებს მსხლისებრი კუნთის სინდრომს?
მსხლისებრი კუნთის სინდრომის სიმპტომები ვლინდება დუნდულის, მენჯ-ბარძაყის ან ფეხის ზედა ნაწილში. პაციენტები ამ შეგრძნებას ხშირად აღწერენ როგორც:
- ყრუ ტკივილი.
- წვა.
- დაბუჟება.
- ტკივილი.
- ჩხვლეტის შეგრძნება.
- გადაცემითი (მჩხვლეტავი/მჭრელი) ტკივილი.
სიმპტომები შეიძლება გაძლიერდეს გარკვეული აქტივობების დროს, როგორებიცაა:
- ხანგრძლივი დროით ჯდომა.
- სიარული ან სირბილი.
- კიბეზე ასვლა.
დიაგნოსტიკა და კვლევები
როგორ ხდება მსხლისებრი კუნთის სინდრომის დიაგნოსტიკა?
მსხლისებრი კუნთის სინდრომის დიაგნოსტიკა შეიძლება რთული აღმოჩნდეს და ხშირად მოითხოვს სხვა შესაძლო გამომწვევი მიზეზების გამორიცხვას.
ექიმი:
- გამოგკითხავთ სიმპტომებისა და ფიზიკური აქტივობის ჩვევების შესახებ.
- გაეცნობა თქვენს სამედიცინო ისტორიას, მათ შორის გადატანილ ტრავმებს.
- გაგიწელავთ, დაგიტრიალებთ, დაგაწვებათ და აამოძრავებს თქვენს მენჯს, დუნდულასა და ფეხს, რათა დაადგინოს, ზუსტად სად გრძნობთ ტკივილს.
მსხლისებრი კუნთის სინდრომის სადიაგნოსტიკოდ სპეციფიკური ტესტი არ არსებობს. თუმცა, ექიმმა შეიძლება დაგინიშნოთ კვლევები სხვა ისეთი პრობლემების გამოსარიცხად, რომლებსაც შეუძლიათ მსგავსი სიმპტომების გამოწვევა. ეს კვლევებია:
- ულტრაბგერითი გამოკვლევა (ექოსკოპია).
- კომპიუტერული ტომოგრაფია (CT იგივე КТ).
- მაგნიტურ-რეზონანსული ტომოგრაფია (მრტ).
- ელექტრომიოგრაფია (ემგ).
მართვა და მკურნალობა
როგორ მკურნალობენ მსხლისებრი კუნთის სინდრომს?
მსხლისებრი კუნთის სინდრომის მკურნალობა შეიძლება მოიცავდეს:
- რამდენიმე დღით დასვენებას.
- საშინაო ვარჯიშებს მსხლისებრი კუნთის გასაწელად ან გასაძლიერებლად.
- არასტეროიდულ ანთების საწინააღმდეგო საშუალებებს (აასს).
- მასაჟს, როგორც დამხმარე თერაპიას.
- კუნთების მომადუნებელ პრეპარატებს (მიორელაქსანტებს).
- ფიზიოთერაპიას, რომელიც მიმართულია მსხლისებრი კუნთის გაწელვასა და გაძლიერებაზე.
- სტეროიდების ინექციებს.
- ბოტულინური ტოქსინის (ბოტოქსი) ინექციებს.
ქირურგიული ჩარევა, როგორც წესი, არ არის რეკომენდებული, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც სხვა ყველა სახის თერაპია უშედეგო აღმოჩნდება. ამ მდგომარეობის სამკურნალო ოპერაცია შეიძლება მოიცავდეს ნაწიბუროვანი ქსოვილის ან ნერვზე ზეწოლის სხვა წყაროების მოცილებას.
პროგნოზი
რამდენ ხანს გრძელდება მსხლისებრი კუნთის სინდრომი?
ცხოვრების წესის შეცვლითა და მარტივი მკურნალობის მეთოდებით, მსხლისებრი კუნთის სინდრომი სწრაფად იკურნება. სიმპტომები ხშირად უმჯობესდება რამდენიმე დღეში ან კვირაში.
თუმცა, ამ მდგომარეობას ახასიათებს რეციდივი (დაბრუნება), განსაკუთრებით იმ პირებში, რომლებიც არ ითვალისწინებენ მკურნალი ექიმის რეკომენდაციებს. მძიმე შემთხვევებმა, სათანადო მკურნალობის გარეშე, შეიძლება მნიშვნელოვნად შეამციროს ადამიანის შრომისუნარიანობა და ყოველდღიური აქტივობის ხარისხი.
პრევენცია
როგორ ავიცილოთ თავიდან მსხლისებრი კუნთის სინდრომი?
მსხლისებრი კუნთის სინდრომისა და მისი რეციდივების (განმეორებითი ეპიზოდების) თავიდან ასაცილებლად, გაითვალისწინეთ შემდეგი რეკომენდაციები:
- ივარჯიშეთ რეგულარულად კუნთების ჯანსაღი ტონუსის შესანარჩუნებლად.
- ყურადღება მიაქციეთ სწორ დგომასა და ჯდომას, განსაკუთრებით ხანგრძლივი ჯდომის, მართვის ან ფეხზე დგომის დროს.
- სიმძიმეები ასწიეთ სწორად: მოხარეთ მუხლები, ჩაიკუზეთ და ზურგი გამართულად გეჭიროთ. საგნები გეჭიროთ სხეულთან ახლოს და მოერიდეთ სხეულის მიტრიალებას სიმძიმის აწევისას.
- ფიზიკურ აქტივობამდე აუცილებლად გააკეთეთ მოთელვა, ხოლო დასრულების შემდეგ – გაწელვა.
- როდესაც ხანგრძლივად ჯდომა გიწევთ, პერიოდულად შეისვენეთ – ადექით, გაიარეთ ან გაიწელეთ.
ცხოვრება სინდრომთან ერთად
როგორ მოვუარო თავს მსხლისებრი კუნთის სინდრომის დროს?
მსხლისებრი კუნთის სინდრომის არსებობისას, გარკვეული ცვლილებები დაგეხმარებათ სიმპტომების მართვაში მათი გამოვლენისას:
- მოერიდეთ იმ აქტივობებს, რომლებიც იწვევს სინდრომის პროვოცირებას. მაგალითად, თუ სიმპტომები მწვავდება ველოსიპედით სეირნობისას, რამდენიმე დღით შეცვალეთ იგი სხვა სახის ფიზიკური აქტივობით.
- გაიკეთეთ მენჯ–ბარძაყისა და დუნდულების ღრმა ქსოვილების მასაჟი.
- ხშირად ადექით სკამიდან. ადექით, გაიარეთ და გაიწელეთ. ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მათთვის, ვისაც მჯდომარე სამუშაო აქვს, მაგალითად, პროფესიონალი მძღოლებისთვის ან ოფისის თანამშრომლებისთვის.
- მიიღეთ არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო საშუალებები შეფუთვაზე მოცემული ინსტრუქციის შესაბამისად შეშუპების შესამცირებლად.
- გამოიყენეთ ცივი ან თბილი კომპრესები, იმის მიხედვით, თუ რომელი უფრო გშველით. ყინულის დადება პრობლემურ ზონაზე დღეში რამდენჯერმე 15 წუთის განმავლობაში ამცირებს შეშუპებას. სითბო (მაგალითად, სათბურა) კი ხელს უწყობს დაჭიმული კუნთის მოდუნებას.
- გაიწელეთ მსხლისებრი და მის გარშემო არსებული კუნთები. მაგალითად: დაწექით ზურგზე, ერთი მუხლი მიიზიდეთ მკერდისკენ და გააჩერეთ 5-დან 30 წამამდე, შემდეგ გაიმეორეთ მეორე ფეხზე. კიდევ ერთი ვარჯიში: დადექით ფეხზე, გადაიხარეთ წელში წინ და თავი და ხელები იატაკისკენ დაუშვით. ეს დაგეხმარებათ ფეხების უკანა მხარისა და დუნდულების კუნთების გაწელვაში.
როდის უნდა მივმართო ექიმს მსხლისებრი კუნთის სინდრომის სამკურნალოდ?
დაუკავშირდით თქვენს მკურნალ ექიმს, თუ აღგენიშნებათ რომელიმე შემდეგი სიმპტომი:
- ხშირი წაბორძიკება ან დაცემა ტკივილისა თუ დაბუჟების გამო.
- ტკივილი, რომელიც რამდენიმე კვირაზე მეტხანს გრძელდება, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც მკაცრად იცავთ ექიმის რეკომენდაციებს და შეცვალეთ ცხოვრების წესი.
- შარდვის ან დეფეკაციის კონტროლის დარღვევა.
- უეცარი, ძლიერი ტკივილი წელის ქვედა ნაწილში ან ფეხში.
- უეცარი სისუსტე ან დაბუჟება ზურგსა თუ ფეხში.
- ზურგის, მენჯ-ბარძაყის ან ფეხის ტრავმა თუ დაზიანება.
- ტერფის იატაკიდან მოწყვეტის (აწევის) გაძნელება.
კლივლენდის კლინიკის (Cleveland Clinic) შენიშვნა
მსხლისებრი კუნთის სინდრომი ვითარდება მაშინ, როდესაც მსხლისებრი კუნთი ზეწოლას ახდენს საჯდომ ნერვზე. ამ მდგომარეობამ შეიძლება გამოიწვიოს ტკივილი, დაბუჟება ან ჩხვლეტის შეგრძნება დუნდულის, მენჯ-ბარძაყის ან ფეხის ზედა ნაწილში. უმეტეს შემთხვევაში, სიმპტომები ქრება რამდენიმე დღეში ან კვირაში დასვენებისა და მარტივი მკურნალობის წყალობით. თუმცა, აუცილებლად მიმართეთ ექიმს, თუ ტკივილი გამოწვეულია ტრავმით ან თუ სიმპტომები რამდენიმე კვირაზე მეტხანს გრძელდება.
