ავტორი: B. K. S. Iyengar
რა არის იოგა?
სიტყვა „იოგა“ წარმოიშვა სანსკრიტული ფესვიდან „იუჯ“, რაც ნიშნავს შეკვრას, შეერთებას, მიბმასა და შეკავებას, ყურადღების მიმართვასა და კონცენტრირებას, გამოყენებასა და განხორციელებას. ასევე ნიშნავს ერთობას ან შერწყმას. ეს არის ჩვენი ნებისა და ღვთის ნების ჭეშმარიტი შერწყმა. როგორც მაჰადევ დესაი ამბობს თავის შესავალში „გიტაზე“ (განდის მიხედვით): „იოგა ნიშნავს სხეულის, გონებისა და სულის ყველა ძალის ღვთისადმი მიბმას; ნიშნავს გონების, ინტელექტის, ემოციებისა და ნების დისციპლინას, რასაც იოგა გულისხმობს; ნიშნავს სულის წონასწორობას, რაც ადამიანს აძლევს საშუალებას, ცხოვრება ყველა ასპექტში მშვიდად აღიქვას.“
იოგა ინდური ფილოსოფიის ექვსი ორთოდოქსული სისტემიდან ერთ-ერთია. ის შეკრიბა, დააკოორდინირა და სისტემატიზაცია გაუკეთა პატანჯალიმ თავის კლასიკურ ნაშრომში „იოგას სუტრები“, რომელიც 185 მოკლე აფორიზმისგან შედგება. ინდურ მსოფლმხედველობაში ყველაფერი გამსჭვალულია უზენაესი უნივერსალური სულით (პარამათმა ან ღმერთი), რომლის ნაწილიც არის ინდივიდუალური ადამიანის სული (ჯივათმა). იოგას სისტემა ასე იმიტომ ეწოდება, რომ ასწავლის იმ საშუალებებს, რომლითაც ჯივათმა შეიძლება შეუერთდეს ან შეერწყას პარამათმას და ამგვარად მიაღწიოს გათავისუფლებას (მოქშა).
ის, ვინც იოგას გზას მიჰყვება, იოგია ან იოგინი.
„ბჰაგავად გიტას“ მეექვსე თავში, რომელიც იოგას ფილოსოფიის უმნიშვნელოვანესი წყაროა, შრი კრიშნა, არჯუნას უხსნის იოგას მნიშვნელობას, როგორც ტკივილთან და სევდასთან შეხებისგან გათავისუფლებას. იქ ნათქვამია:
“როცა გონება, ინტელექტი და მე (აჰამკარა) კონტროლს ექვემდებარება, თავისუფალი მოუსვენარი სურვილებისგან, ის სულში განისვენებს, ადამიანი ხდება იუკტა — ანუ ღმერთთან შერწყმული. როგორც სანთელი არ ცახცახებს იქ, სადაც ქარი არ ქრის, ასევეა იოგი, რომელიც მართავს თავის გონებას, ინტელექტსა და მეს, მთლიანად შერწყმულია სულში. როცა გონების, ინტელექტისა და მეს მოუსვენრობა მშვიდდება იოგას პრაქტიკით, იოგი თავისი შინაგანი სულის მადლით პოულობს სრულყოფას. მაშინ ის იცნობს მარადიულ სიხარულს, რომელიც გრძნობების მიღმაა და რაც გონებით მიუწვდომელია. ის რჩება ამ რეალობაში და აღარ სწყდება მას. მან იპოვა საუნჯე, რომელიც ყველაფერზე მაღლა დგას. ამაზე მაღალი არაფერია. ვინც ამას აღწევს, უდიდესი სევდაც კი ვერ შეარყევს. სწორედ ეს არის იოგას ნამდვილი მნიშვნელობა — გათავისუფლება ტკივილთან და სევდასთან შეხებისგან.”
როგორც კარგად დამუშავებულ ბრილიანტს აქვს მრავალი მხარე და თითოეული მათგანი განსხვავებულ ფერს ასხივებს, ასევე სიტყვა „იოგასაც“ აქვს მრავალი მნიშვნელობა — მისი თითოეული ფასი ასახავს განსხვავებულ შრეს და ავლენს ადამიანის შინაგანი სიმშვიდისა და ბედნიერების მოსაპოვებლად გაწეულ ძალისხმევას სხვადასხვა ასპექტში.
„ბჰაგავად გიტა“ იოგას სხვა განმარტებებსაც იძლევა და განსაკუთრებულ ყურადღებას ამახვილებს კარმა იოგაზე (მოქმედების გზით იოგაზე). იქ ნათქვამია: „მხოლოდ მოქმედება არის შენი უფლება, არა მისი ნაყოფი. არასოდეს აქციე ნაყოფი შენი მოქმედების მოტივად და არასოდეს შეწყვიტო მოქმედება. იმოქმედე უფლის სახელით, უარი თქვი ეგოისტურ სურვილებზე; არ მოახდინოს გავლენა შენზე არც წარმატებამ არც მარცხმა. ეს შინაგანი წონასწორობა იწოდება იოგად.“
იოგა ასევე აღწერილია როგორც სიბრძნე მოქმედებაში, ანუ ოსტატური ცხოვრება საქმიანობის ფონზე, ჰარმონია და ზომიერება.
„იოგა არ არის მათთვის, ვინც ზედმეტად ჭამს, არც მათთვის, ვინც თავს შიმშილით ტანჯავს; არც მათთვის, ვინც ზედმეტად სძინავს და არც მათთვის, ვინც უძინარია. ზომიერებით ჭამასა და დასვენებაში, მუშაობის რეგულაციით, ძილ-ღვიძილის თანხმობით — იოგა ყველა ტკივილსა და სევდას ანადგურებს.“
„კათოპანიშადში“ იოგა ასეა აღწერილი: „როცა გრძნობები დამშვიდებულია, გონება განისვენებს და ინტელექტი მტკიცეა — ბრძენნი ამბობენ, რომ მაშინ არის უმაღლესი მდგომარეობა მიღწეული. ეს გრძნობებისა და გონების მუდმივი კონტროლი იწოდება იოგად. ვინც ამას მიაღწევს, თავისუფლდება ილუზიისგან.“
„იოგა სუტრების“ პირველი თავის მეორე აფორიზმში პატანჯალი იოგას ასე აღწერს: „ჩიტა ვრიტი ნიროდჰა.“ ეს შეიძლება ითარგმნოს როგორც გონებრივი მოდიფიკაციების (ვრიტი) შეკავება (ნიროდჰა) ან ცნობიერების რყევების (ვრიტი) შეჩერება (ნიროდჰა). სიტყვა „ჩიტა“ აღნიშნავს გონებას მთლიანობაში, რომელიც შედგება სამი კატეგორიისგან: (ა) გონება (მანასი — ინდივიდუალური გონება, რომელსაც აქვს ყურადღების, შერჩევისა და უარყოფის უნარი; ეს არის გონების მერყევი, არამტკიცე მხარე), (ბ) ინტელექტი ან გონიერება (ბუდდჰი — მტკიცე მდგომარეობა, რომელიც განსაზღვრავს განსხვავებებს საგნებს შორის) და (გ) ეგო (აჰამკარა — სიტყვასიტყვით „მე“-ს შემქმნელი, მდგომარეობა, რომელიც განსაზღვრავს, რომ „მე ვიცი“).
სიტყვა „ვრიტი“ წარმოიშვა სანსკრიტული ფესვიდან „ვრტ“, რაც ნიშნავს ბრუნვას, ტრიალს, გორვას. აქედან გამომდინარე, ნიშნავს მოქმედების კურსს, მდგომარეობას, ყოფის ფორმას ან გონებრივ მდგომარეობას. იოგა არის მეთოდი, რომლითაც მოუსვენარი გონება მშვიდდება და ენერგია კონსტრუქციულ არხებში მიედინება. როგორც ძლიერი მდინარე, რომელიც სათანადო კაშხლებითა და არხებით მართვისას ქმნის წყლის დიდ რეზერვუარს, იცავს გვალვისგან და უზრუნველყოფს მრავალი დარგის ენერგიით მომარაგებას, ასევეა გონებაც, როცა კონტროლდება, ქმნის სიმშვიდის რეზერვუარს და წარმოშობს უხვ ენერგიას ადამიანის ამაღლებისთვის.
გონების კონტროლის პრობლემა მარტივად გადასაჭრელი არ არის, როგორც ამას ადასტურებს შემდეგი დიალოგი „ბჰაგავად გიტას“ მეექვსე თავში. არჯუნა სთხოვს შრი კრიშნას:
„კრიშნავ, შენ მომიყევი იოგაზე, როგორც ბრაჰმანთან (უნივერსალურ სულთან) შერწყმაზე, რომელიც მარად ერთია. მაგრამ როგორ შეიძლება ეს იყოს მუდმივი, როცა გონება ასე მოუსვენარი და არასტაბილურია? გონება სწრაფია და ჯიუტი, ძლიერია და თავნება, მის დამორჩილებას ქარის შეკავებას ვადარებ.“
შრი კრიშნა პასუხობს: „უეჭველია, გონება მოუსვენარია და ძნელად სამართავი. მაგრამ იგი შეიძლება გაწვრთნილ იქნეს მუდმივი ვარჯიშით (აბჰიასა) და სურვილებისგან გათავისუფლებით (ვაირაგია). ადამიანი, რომელიც ვერ აკონტროლებს საკუთარ გონებას, ძნელად მიაღწევს ამ ღვთიურ შერწყმას; მაგრამ თვითკონტროლის მქონე, მონდომებული ადამიანი, თუ სწორად მიმართავს ენერგიას, ამას აუცილებლად მიაღწევს.“
