ერთიანობის ოთხი გზა: რაჯა, ჯნანა, ბჰაკტი და კარმა იოგა
იოგის უძველესი სისტემა, რომლსაც ფესვები ინდურ ფილოსოფიასა და ტრადიციაში მყარად აქვს გადგმული, ერთიან მიზანს — მოქშას, ანუ სულიერ გათავისუფლებას — ემსახურება. იგი ადამიანის ბუნების მრავალფეროვნებას აღიარებს და მას ოთხ ძირითად გზას, ანუ იოგას, სთავაზობს. ეს ოთხი გზა ერთმანეთის გამორიცხავი არ არის, პირიქით — წარმოადგენს თვითშემეცნების განსხვავებულ მიდგომებს, რომლებიც თვითშემეცნებაზე ორიენტირებულ, ინტელექტუალურ, ემოციურ და აქტიურ ადამიანებს უმაღლესი რეალობასთან ერთიანობისკენ, იოგასკენ, მიუძღვება.
რაჯა იოგა
პირველი, რაჯა იოგა, ანუ „სამეფო გზა“, არის მედიტაციისა და თვითკონტროლის მეთოდოლოგია. იგი პატანჯალის მიერ იოგას სუტრებშია სისტემატიზებული და წარმოადგენს მეცნიერულ, რვასაფეხურიან სისტემას (აშტანგა იოგა), რომელიც გონების დამორჩილებაზეა ორიენტირებული. მას „სამეფო“ გზას უწოდებენ, რადგან გონება შეგრძნებების მეფედ მიიჩნევა და მისი მართვა შინაგან სამყაროზე ბატონობას ნიშნავს. რაჯა იოგა იდეალურია თვითშემეცნებაზე ორიენტირებული ადამიანებისთვის, რომლებიც შინაგანი თავის უშუალო გამოცდილებას მკაცრი მენტალური დისციპლინის გზით ეძიებენ. მისი ძირითადი პრაქტიკა თანმიმდევრულად გადადის ეთიკურ პრინციპებიდან (იამა და ნიამა), ფიზიკურ პოზებზე (ასანა), სუნთქვის კონტროლზე (პრანაიამა) და სრულდება კონცენტრაციის (დჰარანა), მედიტაციის (დჰიანა) და ერთიანობის ტრანსცენდენტულ მდგომარეობაში (სამადჰი) შესვლით.
ჯნანა იოგა
მეორეა ჯნანა(გიანა) იოგა — მეცნიერების და სიბრძნის. ეს გზა ინტელექტუალსა და ფილოსოფოსს იზიდავს, რომელიც რეალობის ჭეშმარიტი ბუნების გაცნობას ინტენსიური გამოკვლევისა და ანალიზის (ვივეკა) გზით ცდილობს. ჯნანა იოგა გონებას თავად გონების გადასალახად იყენებს და მოსწავლეს სთხოვს, მარადიული (ათმანი, ანუ სული) და დროებითი (მოვლენების სამყარო ანუ მაია) განასხვავოს. ჯნანა იოგი ღრმა ინტროსპექციაშია ჩართული, სწავლობს წმინდა ტექსტებს და განიხილავს დიდ ფილოსოფიურ გამონათქვამებს (მაჰავაკია), რომლებიც ინდივიდუალური სულისა და უნივერსალური სულის არადუალობას ამტკიცებენ („შენ ის ხარ“). ინტელექტუალური დისციპლინისა და ილუზორული, ყველაფრის უარყოფის (ნეტი! ნეტი!) გზით, ჯნანა იოგი შლის ეგოს და აღწევს განმანთავისუფლებელ ცოდნას, რომ სული — ბრაჰმანია, აბსოლუტური რეალობა.
ბჰაკტი იოგა
მესამე გზაა ბჰაკტი იოგა, ანუ სიყვარულისა და ერთგულების გზა. ეს მიდგომა ემოციურ ადამიანებს უხდება და ღმერთისადმი ღრმა, უანგარო სიყვარულად გარდაქნის ბუნებრივ შეგრძნებებს და მიჯაჭვულობებს. ბჰაკტი იოგა ადამიანის ძლიერ, ემოციურ პოტენციალს წარმავალი ობიექტებიდან ღმერთისკენ მიმართავს. პრაქტიკა ითვალისწინებს თაყვანისცემას, ლოცვას, გალობასა და რიტუალს, რაც ღმერთთან ტკბილი, მოსიყვარულე ურთიერთობის ჩამოყალიბებას უწყობს ხელს — როგორც მეგობართან, დედასთან, მამასთან ან საყვარელ ადამიანთან. ბჰაკტი იოგი გამოირჩევა უანგარობით — ეგოს ხსნის სიყვარულის (პრემა) ძალა. სრულად მინდობით (შარანაგათი) ერთგული ერთიანობას აღწევს არა ინტელექტუალური ამაღლებით ან გონების კონტროლით, არამედ ღვთაებრივი მადლისა და ერთგულების გადამეტებული ძალით.
კარმა იოგა
ბოლოს, კარმა იოგაა — უანგარო მოქმედებისა და მსახურების გზა. როგორც ბჰაგავად გიტაშია აღწერილი, ეს გზა იდეალურია აქტიური ადამიანებისთვის, რომლებიც მუშაობასა და ვალდებულებებში არიან ჩართული. კარმა იოგა ასწავლის, როგორ შევასრულოთ მოვალეობები ოსტატურად (იოგაჰ კარმასუ ქაუშალამ), მაგრამ იმავდროულად მოვიშოროთ მიჯაჭვულობა მოქმედების შედეგებზე. როდესაც ადამიანი მოქმედებს უანგაროდ — ყველა მოქმედებას ღმერთს უძღვნის ან მსხვერპლად სწირავს — გონება იწმინდება. ამ გზით მოქმედება მსახურებად გარდაიქმნება და ხელს უშლის მიმაჯაჭვებელი კარმული შთაბეჭდილებების დაგროვებას, რასაც სულიერ თავისუფლებამდე მიჰყავს ადამიანი, მაშინაც კი, როდესაც ის აქტიურად არის ჩართული ყოველდღიურ ცხოვრებაში.
საბოლოოდ, რაჯა, ჯნანა, ბჰაკტი და კარმა იოგა წარმოადგენს ყოვლისმომცველ მეთოდოლოგიებს, რომელთაგან თითოეული უნიკალური სტრუქტურით ერთი და იგივე მიზნისკენ მიდის. იქნება ეს მედიტაციის, სიბრძნის, ერთგულების თუ უანგარო მსახურების დისციპლინა, ეს ოთხი გზა მთლიან არქიტექტურულ სტრუქტურას ქმნის, რათა სული პირვანდელ, ნეტარ ერთიანობას დაუბრუნდეს.
