ავტორი: B. K. S. Iyengar
შიშია და გურუ (მოწაფე და მასწავლებელი)
„შივა სამჰიტა“ სულიერ მაძიებლებს ოთხ ტიპად ყოფს: 1) მრდუ — სუსტი, 2) მადიამა — საშუალო, 3) ადჰიმატრა — მაღალი და 4) ადჰიმატრატამა — უმაღლესი. ამ უკანასკნელს, ყველაზე მაღალ საფეხურზე მდგომს, ერთადერთს შეუძლია გასცდეს ხილული სამყაროს უსასრულო ოკეანეს.
სუსტი მაძიებლები არიან ისინი, ვისაც აკლია ენთუზიაზმი, აკრიტიკებენ თავიანთ მასწავლებლებს, ხარბები არიან, ცუდი ქმედებებისკენ მიდრეკილნი, ბევრს ჭამენ, ვნებებს ჰყვებიან, არასტაბილურები, მშიშრები, ხშირად ავადმყოფები, სხვებზე დამოკიდებულნი, უხეშად მეტყველებენ, აქვთ სუსტი ხასიათი და შინაგანი ძალა აკლიათ. ასეთ მაძიებლებს გურუ მხოლოდ მანტრა-იოგის გზით უძღვება. დიდი ძალისხმევით, ასეთმა პრაქტიკოსმა შეიძლება თორმეტი წლის შემდეგ მიაღწიოს გამოღვიძებას.
(სიტყვა „მანტრა“ მომდინარეობს ფესვიდან მან — „ფიქრი“. მანტრა ნიშნავს წმინდა აზრს ან ლოცვას, რომელიც გამეორებით და მისი მნიშვნელობის სრული გაცნობიერებით ითქმის. სუსტ მაძიებელს დიდი დრო სჭირდება, რომ მანტრამ გონებაში ფესვი გაიდგას, და კიდევ უფრო მეტი — რომ შედეგი გამოიღოს.)
საშუალო მაძიებელია ის, ვინც გონებრივად გაწონასწორებულია, შეუძლია სირთულეების ატანა, გულწრფელად ესწრაფვის სრულყოფას, რბილად საუბრობს და ნებისმიერ ვითარებაში ზომიერებას ინარჩუნებს. ამ თვისებების დანახვის შემდეგ გურუ მას ლაია-იოგას ასწავლის — გზას, რომელსაც გათავისუფლებამდე მიჰყავს. (ლაია ნიშნავს მიძღვნას, შთანთქმას, გახსნას.)
უმაღლესი მაძიებელია ის, ვინც გონებრივად მტკიცეა, ლაია-იოგასთვის მზადაა, ძლიერი და დამოუკიდებელია, კეთილშობილი, გულმოწყალე, შემწყნარებელი, ჭეშმარიტი, მამაცი, ახალგაზრდული სულის მქონე, მასწავლებლის პატივისმცემელი და იოგის პრაქტიკაზე სრულად კონცენტრირებული. ასეთ ადამიანს გამოღვიძებისთვის ექვსი წლის პრაქტიკა ჰყოფნის. გურუ მას ჰათჰა-იოგას ასწავლის.
უმაღლესი, სრულყოფილი მაძიებელია ის, ვინც სავსეა ძალითა და ენთუზიაზმით, მიმზიდველი გარეგნობისაა, მამაცი, წმინდა ტექსტებში განსწავლული, სწავლაზე ორიენტირებული, გონებრივად ჯანსაღი, არ არის მელანქოლიური, ახალგაზრდობას ინარჩუნებს, რეგულარულად იკვებება, გრძნობებს აკონტროლებს, შიშისგან თავისუფალია, სუფთაა, მოხერხებული, გულუხვი, ყველასთვის დამხმარე, მტკიცე, გონიერი, დამოუკიდებელი, შემწყნარებელი, კარგი ხასიათის, რბილი მეტყველების და თავისი გურუს ერთგული. ასეთი მაძიებელი ყველა სახის იოგისთვის მზადაა და შეუძლია სამი წლის განმავლობაში მიაღწიოს გამოღვიძებას.
მიუხედავად იმისა, რომ „შივა სამჰიტა“ და „ჰათჰა იოგა პრადიპიკა“ საუბრობენ იმ დროზე, რომლის განმავლობაშიც შედეგის მიღწევაა შესაძლებელი, პატანჯალი არსად ასახელებს კონკრეტულ ვადას, თუ როდის ერთიანდება ინდივიდუალური სული ღვთაებრივ, უნივერსალურ სულთან. მისი თქმით, აბჰიასა (მუდმივი და მიზანმიმართული პრაქტიკა) და ვაირაგია (მიჯაჭვულობებისგან თავისუფლება) ამშვიდებს და ასუფთავებს გონებას. აბჰიასა არის ხანგრძლივი, უწყვეტი ძალისხმევა, რომელიც ერთგულებით სრულდება და მყარ საფუძველს ქმნის. იოგის სწავლა არ ჰგავს დიპლომის ან უნივერსიტეტის ხარისხის მიღებას კონკრეტულ ვადაში სასურველი შედეგის მოლოდინით. ამ გზაზე არსებული სირთულეები და გამოცდები დიდწილად გურუს დახმარებით ილახება. („გუ“ ნიშნავს სიბნელეს, „რუ“ — სინათლეს. გურუა ის, ვინც სიბნელეს შლის და ნათელი მოაქვს.) გურუს მნიშვნელობა ღრმა და მრავალშრიანია. ის უბრალოდ მეგზური არ არის — ის სულიერი მასწავლებელია, რომელიც ცხოვრების გზას ასწავლის, არა მხოლოდ საარსებო წყაროს შოვნას. ის გადასცემს სულიერ ცოდნას, ხოლო ვინც ამ ცოდნას იღებს „შიშია“ — მოწაფე.
გურუსა და შიშიას შორის ურთიერთობა განსაკუთრებულია — ის სცდება მშობელსა და შვილს, ცოლ-ქმარს ან მეგობრებს შორის კავშირს. გურუ თავისუფალია ეგოიზმისგან. მას გულწრფელად მიჰყავს თავისი მოწაფე საბოლოო მიზნისკენ, დიდების ან სარგებლის სურვილის გარეშე. ის აჩვენებს ღვთის გზას, აკვირდება მოწაფის წინსვლას და სიყვარულით უძღვება მას. გურუ შთააგონებს ნდობას, ერთგულებას, დისციპლინას, ღრმა გაგებასა და შინაგან ნათებას. მას სჯერა თავისი მოწაფის და ყველაფერს აკეთებს, რომ სწავლება მასში რეალურად დაილექოს. ის წაახალისებს კითხვების დასმას, ანალიზს და სიმართლის ძიებას.
მოწაფეს უნდა ჰქონდეს შინაგანი მზაობა უმაღლესი გაცნობიერებისთვის. აუცილებელია ნდობა, ერთგულება და სიყვარული გურუს მიმართ. გურუ–მოწაფის ურთიერთობის კლასიკური მაგალითებია იამა და ნაჩიკეტა „კათჰა უპანიშადიდან“, ასევე შრი კრიშნა და არჯუნა „ბჰაგავად გიტადან“. ნაჩიკეტამ და არჯუნამ გაღვიძებას მიაღწიეს ერთ მიზანზე მიმართული გონებით, ძლიერი სურვილით და ცნობისმოყვარე სულით.
მოწაფეს ცოდნა უნდა შიოდეს, თავმდაბლობა, გამძლეობა და მიზნისადმი ერთგულება უნდა ჰქონდეს. ის გურუსთან მხოლოდ ცნობისმოყვარეობის გამო არ უნდა მივიდეს. აუცილებელია შრადჰა — ცოცხალი, მოქმედი რწმენა — და მოთმინება, თუ შედეგი მოსალოდნელ დროში არ დგება. მოუსვენარი გონების დამშვიდებას, რომელიც წარსული გამოცდილებებისა და სამსკარების (წარსული აზრებისა და ქმედებების ნარჩენების) ფენებითაა დამძიმებული, დიდი მოთმინება სჭირდება.
გურუს სიტყვების უბრალოდ მოსმენა არ ნიშნავს, რომ მოწაფე მოძღვრებას რეალურად შეითვისებს. ამას ადასტურებს ინდრასა და ვიროჩანას ისტორია. ინდრა, ღმერთების მეფე და ვიროჩანა, დემონთა პრინცი, ერთად მივიდნენ თავიანთ სულიერ მასწავლებელ ბრაჰმასთან უმაღლესი მეს შეცნობისთვის. ორივემ ერთი და იგივე სიტყვები მოისმინა, მაგრამ მხოლოდ ინდრამ მიაღწია გაღვიძებას. მისი გაგება გაღრმავდა საგნისადმი ერთგულებით და მასწავლებლისადმი სიყვარულითა და რწმენით. ის შინაგან ერთიანობას გრძნობდა გურუსთან — სწორედ ეს გახდა მისი წარმატების მიზეზი. ვიროჩანას შემთხვევაში განვითარებული იყო მხოლოდ ინტელექტი. მას არც საგნის და არც მასწავლებლის მიმართ ერთგულება არ ჰქონდა. ის დარჩა ისეთივე, როგორიც იყო — გონებრივად ძლიერი, მაგრამ შინაგანად გამოუღვიძებელი. ინდრას ჰქონდა ინტელექტუალური თავმდაბლობა, ვიროჩანას — ინტელექტუალური ქედმაღლობა. ინდრა მიძღვნით ეძებდა ცოდნას, ვიროჩანა კი პრაქტიკულ სარგებელს — იმ ძალას, რომელიც მომავალში ძალაუფლების მოსაპოვებლად გამოადგებოდა.
მოწაფემ ყველაზე მეტად სიყვარული, ზომიერება და თავმდაბლობა უნდა დააფასოს. სიყვარული აჩენს სიმამაცეს, ზომიერება — სიუხვეს, ხოლო თავმდაბლობა — ნამდვილ ძალას. სიმამაცე სიყვარულის გარეშე სისასტიკეა. სიუხვე ზომიერების გარეშე გადაჭარბებასა და დაღმასვლას იწვევს. ძალა თავმდაბლობის გარეშე ქედმაღლობასა და ტირანიაში გადაიზრდება. ჭეშმარიტი მოწაფე გურუსგან სწავლობს იმ ძალას, რომელიც მას არასდროს დატოვებს, როცა იგი პირველწყაროს — საკუთარი არსების საწყისს — დაუბრუნდება.
