# იო­გას ნა­თელ­ქმნა ნა­წი­ლი 8 – Light on Yoga

> Source: https://yogahub.online/iogis-natelkmna-natsili-8/
> Author: გურამ ჟღამაძე
> Published: 2026-02-20
> Updated: 2026-03-03

## ავტორი: B. K. S. Iyengar

## ნიამა

**ნი­ა­მა** არის ქცე­ვის წე­სე­ბი, რომ­ლე­ბიც ეხე­ბა ინ­დი­ვი­დუ­ა­ლურ დის­ცი­პლი­ნას, მა­შინ რო­ცა **ია­მა** უნი­ვერ­სა­ლუ­რია თა­ვი­სი გა­მო­ყე­ნე­ბით. პა­ტან­ჯა­ლის მი­ერ ჩა­მოთ­ვლი­ლი ხუ­თი ნი­ა­მაა: **შა­უ­ჩა** (სიწ­მინ­დე), **სან­ტო­შა** (კმა­ყო­ფი­ლე­ბა), **ტა­პა­სი** (გზნე­ბა ან ას­კე­ტიზ­მი), **სვად­ჰი­ა­ია** (სა­კუ­თა­რი თა­ვის/მეს შე­სწავ­ლა) და **იშ­ვა­რა-პრა­ნიდ­ჰა­ნა** (უფლი­სად­მი მიძ­ღვნა).

**შა­უ­ჩა.** სხე­უ­ლის სიწ­მინ­დე აუ­ცი­ლე­ბე­ლია კე­თილ­დღე­ო­ბის­თვის. მა­შინ რო­ცა კა­რგი ჩვე­ვე­ბი, რო­გო­რი­ცაა ბა­ნა­ო­ბა, სხე­ულს გა­რე­გნუ­ლად წმენდს, **ასა­ნა** და **პრა­ნა­ი­ა­მა** მას ში­გნი­დან ასუფ­თა­ვებს. ასა­ნე­ბის პრაქ­ტი­კა ტო­ნუსს მა­ტებს მთელ სხე­ულს და გა­მო­დევ­ნის ტოქ­სი­ნებ­სა და მი­ნა­რე­ვებს, რომ­ლე­ბიც გა­მოწ­ვე­უ­ლია გა­და­მე­ტე­ბუ­ლი სი­ა­მოვ­ნე­ბით. **პრა­ნა­ი­ა­მა** წმენდს და აა­ნი­ა­ვებს ფილ­ტვებს, ჟან­გბა­დით ამა­რა­გებს სისხლს და ასუფ­თა­ვებს ნერ­ვებს. მა­გრამ სხე­უ­ლის ფი­ზი­კურ გაწ­მენ­და­ზე უფრო მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნია გო­ნე­ბის გაწ­მენ­და მი­სი შე­მაშ­ფო­თე­ბე­ლი ემო­ცი­ე­ბის­გან, რო­გო­რი­ცაა სი­ძულ­ვი­ლი, ვნე­ბა, ბრა­ზი, ხორ­ცი­ე­ლი გუ­ლის­თქმა, სი­ხარ­ბე, ცდო­მი­ლე­ბა და სი­ა­მა­ყე. კი­დევ უფრო მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნია ინ­ტე­ლექ­ტის (**ბუდ­ჰი**) გაწ­მენ­და უწ­მინ­დუ­რი აზ­რე­ბის­გან. გო­ნე­ბის მი­ნა­რე­ვე­ბი ირეც­ხე­ბა **ბჰაკ­ტის** (თაყ­ვა­ნის­ცე­მის) წყლებ­ში. ინ­ტე­ლექ­ტის ან გან­სჯის მი­ნა­რე­ვე­ბი იწ­ვე­ბა **სვად­ჰი­ა­ი­ას** (სა­კუ­თა­რი მეს შე­სწავ­ლის) ცეც­ხლში. ეს ში­ნა­გა­ნი გან­წმენ­და იძ­ლე­ვა ნა­თელ­სა და სი­ხა­რულს. მას მო­აქვს კე­თილ­გან­წყო­ბა (**სა­უ­მა­ნა­სია**) და გან­დევ­ნის მენ­ტა­ლურ ტკი­ვილს, დათ­რგუ­ნუ­ლო­ბას, მწუ­ხა­რე­ბა­სა და სა­სო­წარ­კვე­თას (**და­უ­რმა­ნა­სია**). რო­დე­საც ადა­მი­ა­ნი კე­თილ­გან­წყო­ბი­ლია, ის ხე­დავს სათ­ნო­ე­ბებს სხვებ­ში და არა მხო­ლოდ მათ ნა­კლო­ვა­ნე­ბებს. პა­ტი­ვის­ცე­მა, რო­მელ­საც ის სხვი­სი სათ­ნო­ე­ბე­ბის მი­მართ იჩენს, მას სა­კუ­თა­რი თა­ვის პა­ტი­ვის­ცე­მა­საც მა­ტებს და ეხმა­რე­ბა სა­კუ­თარ მწუ­ხა­რე­ბა­სა და სირ­თუ­ლე­ებ­თან ბრძო­ლა­ში. რო­დე­საც გო­ნე­ბა ნა­თე­ლია, ად­ვი­ლია მი­სი ერთ წერ­ტილ­ზე მი­მარ­თვა (**ეკა­გრა**). კონ­ცენ­ტრა­ცი­ით ადა­მი­ა­ნი მო­ი­პო­ვებს ბა­ტო­ნო­ბას გრძნო­ბე­ბზე (**ინ­დრია-ჯა­ია**). მა­შინ ის მზად არის, შე­ვი­დეს სა­კუ­თა­რი სხე­უ­ლის ტა­ძარ­ში და და­ი­ნა­ხოს თა­ვი­სი ნამ­დვი­ლი მე სა­კუ­თა­რი გო­ნე­ბის სარ­კე­ში.

სხე­უ­ლის, აზ­რი­სა და სიტ­ყვის სიწ­მინ­დის გარ­და, აუ­ცი­ლე­ბე­ლია სუფ­თა სა­კვე­ბიც. სა­კვე­ბის მომ­ზა­დე­ბი­სას სი­სუფ­თა­ვის გარ­და, ასე­ვე აუ­ცი­ლე­ბე­ლია სიწ­მინ­დის და­ცვა იმ სა­შუ­ა­ლე­ბებ­ში, რი­თაც მას მო­ი­პო­ვე­ბენ.

სა­კვე­ბი, რო­გორც სი­ცოც­ხლის შე­მა­კა­ვე­ბე­ლი და ამა­ვე დროს მომ­ხმა­რე­ბე­ლი სუბ­სტან­ცია, გა­ნი­ხი­ლე­ბა რო­გორც ბრაჰ­მა­ნის ფა­ზა. ის უნ­და მი­ვი­ღოთ იმ გრძნო­ბით, რომ ყო­ვე­ლი ლუ­კმით ვი­ღებთ ძა­ლას უფლის მსა­ხუ­რე­ბის­თვის. მა­შინ სა­კვე­ბი ხდე­ბა წმინ­და. იყოს თუ არა ვე­გე­ტა­რი­ა­ნე­ლი, ეს წმინ­დად პი­რა­დი სა­კით­ხია, რად­გან თი­თო­ე­ულ ადა­მი­ან­ზე გავ­ლე­ნას ახ­დენს იმ ქვეყ­ნის ტრა­დი­ცია და ჩვე­ვე­ბი, სა­დაც ის და­ი­ბა­და და გა­ი­ზარ­და. მა­გრამ, დრო­თა გან­მავ­ლო­ბა­ში, იო­გას პრაქ­ტი­კოს­მა უნ­და მი­ი­ღოს ვე­გე­ტა­რი­ა­ნუ­ლი დი­ე­ტა, რა­თა მი­აღ­წი­ოს წერ­ტი­ლო­ვან ყუ­რად­ღე­ბა­სა და სუ­ლი­ერ ევო­ლუ­ცი­ას.

სა­კვე­ბი უნ­და მი­ვი­ღოთ ჯან­მრთე­ლო­ბის, ძა­ლის, ენე­რგი­ი­სა და სი­ცოც­ხლის ხელ­შე­საწ­ყო­ბად. ის უნ­და იყოს მარ­ტი­ვი, ნო­ყი­ე­რი, წვნი­ა­ნი და და­მამ­შვი­დე­ბე­ლი. მო­ე­რი­დეთ სა­კვებს, რო­მე­ლიც არის მჟა­ვე, მწა­რე, მლა­შე, მძა­ფრი, მწვე­ლი, და­ძვე­ლე­ბუ­ლი, უგე­მუ­რი, მძი­მე და უწ­მინ­დუ­რი.

ხა­სი­ათს აყა­ლი­ბებს სა­კვე­ბის ტი­პი, რო­მელ­საც ვი­ღებთ და ის, თუ რო­გორ ვჭამთ მას. ადა­მი­ა­ნე­ბი ერ­თა­დერ­თი არ­სე­ბე­ბი არი­ან, რომ­ლე­ბიც ჭა­მენ მა­შინ, რო­ცა არ ში­ათ და ზო­გა­დად ცხოვ­რო­ბენ იმის­თვის, რომ ჭა­მონ, ნაც­ვლად იმი­სა, რომ ჭა­მონ იმის­თვის, რა­თა იც­ხოვ­რონ. თუ ჩვენ ვჭამთ პი­რის გე­მოვ­ნე­ბის­თვის, ჩვენ ზედ­მეტს ვჭამთ და ვი­ტან­ჯე­ბით საჭ­მლის მოუნე­ლე­ბლო­ბით, რასაც ჩვენი სის­ტე­მები მწყო­ბრი­დან გა­მოჰ­ყავს. იოგს სწამს ჰა­რმო­ნი­ის, ამი­ტომ ის ჭამს მხო­ლოდ არ­სე­ბო­ბის შე­სა­ნარ­ჩუ­ნე­ბლად. ის არ ჭამს არც ზედ­მეტს და არც ძა­ლი­ან ცო­ტას. ის თა­ვის სხე­ულს უყუ­რებს რო­გორც სუ­ლის მო­სას­ვე­ნე­ბელ სახლს და იცავს თავს გა­და­მე­ტე­ბუ­ლი ტკბო­ბის­გან.

სა­კვე­ბის გარ­და, სუ­ლი­ე­რი პრაქ­ტი­კის­თვის მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნია ად­გი­ლიც. რთუ­ლია ვარ­ჯი­ში შო­რე­ულ ქვე­ყა­ნა­ში (სა­ხლი­დან მო­შო­რე­ბით), ტყე­ში, ხალ­ხმრა­ვალ ქა­ლაქ­ში, ან იქ, სა­დაც ხმა­უ­რია. ადა­მი­ან­მა უნ­და შე­არ­ჩი­ოს ად­გი­ლი, სა­დაც სა­კვე­ბი ად­ვი­ლად მო­სა­პო­ვე­ბე­ლია, ად­გი­ლი, რო­მე­ლიც თა­ვი­სუ­ფა­ლია მწე­რე­ბის­გან, და­ცუ­ლია სტი­ქი­ის­გან და აქვს სა­სი­ა­მოვ­ნო გა­რე­მო. ტბის ან მდი­ნა­რის ნა­პი­რე­ბი, ან ზღვის სა­ნა­პი­რო იდე­ა­ლუ­რია. ასე­თი მშვი­დი, იდე­ა­ლუ­რი ად­გი­ლე­ბის პოვ­ნა თა­ნა­მედ­რო­ვე დრო­ში რთუ­ლია; მა­გრამ ადა­მი­ანს შე­უძ­ლია, სულ მცი­რე, გა­მო­ყოს კუთ­ხე სა­კუ­თარ ოთახ­ში პრაქ­ტი­კის­თვის და შე­ი­ნარ­ჩუ­ნოს ის სუფ­თად, გა­ნი­ა­ვე­ბული, მშრალი და მავ­ნე­ბლე­ბის­გან და­ცუ­ლი.

**სან­ტო­შა.** სან­ტო­შა ანუ კმა­ყო­ფი­ლე­ბა უნ­და განვავი­თა­როთ. გო­ნე­ბა, რო­მე­ლიც არ არის კმა­ყო­ფი­ლი, ვერ კონ­ცენ­ტრირ­დე­ბა. იო­გი არ გრძნობს არა­ფრის ნა­კლე­ბო­ბას და ამი­ტომ ბუ­ნე­ბრი­ვად კმა­ყო­ფი­ლია. კმა­ყო­ფი­ლე­ბას იო­გის­თვის მო­აქვს გა­ნუ­ზო­მე­ლი ნე­ტა­რე­ბა. კმა­ყო­ფი­ლი ადა­მი­ა­ნი სრულ­ყო­ფი­ლია, რად­გან მან შე­ი­ცნო უფლის სიყ­ვა­რუ­ლი და შე­ას­რუ­ლა თა­ვი­სი მო­ვა­ლე­ო­ბა. ის კურ­თხე­უ­ლია, რად­გან შე­ი­ცნო ჭეშ­მა­რი­ტე­ბა და სი­ხა­რუ­ლი.

კმა­ყო­ფი­ლე­ბა და სიმ­შვი­დე გო­ნე­ბის მდგო­მა­რე­ო­ბე­ბია. ადა­მი­ა­ნებს შო­რის განს­ხვა­ვე­ბე­ბი წა­რმო­ი­შო­ბა რა­სის, აღ­მსა­რე­ბლო­ბის, სიმ­დი­დრი­სა და სწავ­ლუ­ლო­ბის გა­მო. განს­ხვა­ვე­ბე­ბი ქმნის უთან­ხმო­ე­ბას და წა­რმო­ი­შო­ბა შე­გნე­ბუ­ლი თუ შე­უ­გნე­ბე­ლი კონ­ფლიქ­ტე­ბი, რომ­ლე­ბიც ფან­ტავს და აბ­ნევს ადა­მი­ანს. მა­შინ გო­ნე­ბა ვერ ხდე­ბა წერ­ტი­ლო­ვა­ნი (**ეკა­გრა**) და წარ­თმე­უ­ლი აქვს სიმ­შვი­დე. კმა­ყო­ფი­ლე­ბა და სიმ­შვი­დე მა­შინ ისად­გუ­რებს, რო­დე­საც სუ­ლის ალი არ ირ­ხე­ვა სურ­ვი­ლის ქარ­ში. **სად­ჰა­კა** არ ეძებს მკვდრე­ბის ცა­რი­ელ სიმ­შვი­დეს, არა­მედ იმ ადა­მი­ა­ნის მშვი­დო­ბას, რომ­ლის გო­ნე­ბაც მტკი­ცედ არის დამ­კვი­დრე­ბუ­ლი ღმერ­თში.

**ტა­პა­სი.** ტა­პა­სი მომ­დი­ნა­რე­ობს ფუ­ძი­დან „ტაპ“, რაც ნიშ­ნავს აა­ლე­ბას, წვას, ნა­თე­ბას, ტკი­ვი­ლის გან­ცდას ან სიც­ხით შთან­თქმას. შე­სა­ბა­მი­სად, ის ნიშ­ნავს მწველ ძა­ლის­ხმე­ვას ნე­ბის­მი­ერ ვი­თა­რე­ბა­ში ცხოვ­რე­ბა­ში გან­საზ­ღვრუ­ლი მიზ­ნის მი­საღ­წე­ვად. ის გუ­ლის­ხმობს გან­წმენ­დას, თვით­დის­ცი­პლი­ნა­სა და ას­კე­ტიზმს. ხა­სი­ა­თის ჩა­მო­ყა­ლი­ბე­ბის მთე­ლი მე­ცნი­ე­რე­ბა შე­იძ­ლე­ბა გან­ხი­ლულ იქნას რო­გორც **ტა­პა­სის** პრაქ­ტი­კა.

**ტა­პა­სი** არის შე­გნე­ბუ­ლი ძა­ლის­ხმე­ვა ღვთა­ე­ბრივ­თან სა­ბო­ლოო ერ­თო­ბის მი­საღ­წე­ვად და ყვე­ლა იმ სურ­ვი­ლის და­საწ­ვა­ვად, რო­მე­ლიც ამ მიზ­ნის­კენ მი­მა­ვალ გზა­ზე დგას. ღირ­სე­უ­ლი მი­ზა­ნი ცხოვ­რე­ბას გა­ნა­თე­ბულს, წმინ­და­სა და ღვთა­ე­ბრივს ხდის. ასე­თი მიზ­ნის გა­რე­შე მოქ­მე­დე­ბა­სა და ლო­ცვას ფა­სი არ აქვს. ცხოვ­რე­ბა **ტა­პა­სის** გა­რე­შე ჰგავს გულს სიყ­ვა­რუ­ლის გა­რე­შე. **ტა­პა­სის** გა­რე­შე გო­ნე­ბა ვერ მის­წვდე­ბა უფალს.

არ­სე­ბობს სა­მი ტი­პის **ტა­პა­სი**. ის შე­იძ­ლე­ბა ეხე­ბო­დეს სხე­ულს (**კა­ი­ი­კა**), მეტ­ყვე­ლე­ბას (**ვა­ჩი­კა**) ან გო­ნე­ბას (**მა­ნა­სი­კა**). თავ­შე­კა­ვე­ბა (**ბრაჰ­მა­ჩა­რია**) და არა­ძა­ლა­დო­ბა (**აჰიმ­სა**) სხე­უ­ლის ტა­პა­სია. ისე­თი სიტ­ყვე­ბის გა­მო­ყე­ნე­ბა, რომ­ლე­ბიც არ არის შე­უ­რაც­ხმყო­ფე­ლი, ღმერ­თის დი­დე­ბის წა­რმოთ­ქმა, ჭეშ­მა­რი­ტე­ბის სა­უ­ბა­რი სა­კუ­თა­რი თა­ვის­თვის მო­სა­ლოდ­ნე­ლი შე­დე­გე­ბის მი­უ­ხე­და­ვად და სხვე­ბზე ცუ­დის არ­თქმა — მეტ­ყვე­ლე­ბის ტა­პა­სია. მენ­ტა­ლუ­რი და­მო­კი­დე­ბუ­ლე­ბის გან­ვი­თა­რე­ბა, რომ­ლი­თაც ადა­მი­ა­ნი რჩე­ბა მშვი­დი და გა­წო­ნა­სწო­რე­ბუ­ლი სი­ხა­რულ­სა და მწუ­ხა­რე­ბა­ში და ინარ­ჩუ­ნებს თვით­კონ­ტროლს — გო­ნე­ბის ტა­პა­სია.

**ტა­პა­სია**, რო­დე­საც ადა­მი­ა­ნი მუ­შა­ობს ყო­ველ­გვა­რი ეგო­ის­ტუ­რი მო­ტი­ვის ან ჯილ­დოს იმე­დის გა­რე­შე და შე­ურ­ყე­ვე­ლი რწმე­ნით, რომ ბა­ლა­ხის ღე­როც კი ვერ ირ­ხე­ვა მი­სი ნე­ბის გა­რე­შე.

**ტა­პა­სით** იო­გი ავი­თა­რებს სხე­უ­ლის, გო­ნე­ბი­სა და ხა­სი­ა­თის სიმ­ტკი­ცეს. ის იძენს გამ­ბე­და­ო­ბას და სიბ­რძნეს, პა­ტი­ოს­ნე­ბას, პირ­და­პი­რო­ბა­სა და უბრა­ლო­ე­ბას.

**სვად­ჰი­ა­ია.** „სვა“ ნიშ­ნავს სა­კუ­თარ თავს (მეს), ხო­ლო „ად­ჰი­ა­ია“ — შე­სწავ­ლას ან გა­ნა­თლე­ბას. გა­ნა­თლე­ბა არის იმ სა­უ­კე­თე­სოს გა­მოვ­ლე­ნა, რაც ადა­მი­ან­შია. შე­სა­ბა­მი­სად, **სვად­ჰი­ა­ია** არის სა­კუ­თა­რი მეს გა­ნა­თლე­ბა.

**სვად­ჰი­ა­ია** განს­ხვავ­დე­ბა უბრა­ლო ინს­ტრუქ­ცი­ის­გან, რო­გო­რი­ცაა ლექ­ცი­ა­ზე დას­წრე­ბა, სა­დაც ლექ­ტო­რი თა­ვის სწავ­ლუ­ლო­ბას აფრი­ა­ლებს აუ­დი­ტო­რი­ის უმე­ცრე­ბის წი­ნა­შე. რო­დე­საც ადა­მი­ა­ნე­ბი იკრი­ბე­ბი­ან **სვად­ჰი­ა­ი­ას­თვის**, მთქმე­ლი და მსმე­ნე­ლი ერთ აზ­რზე არი­ან და აქვთ ურ­თი­ერ­თსიყ­ვა­რუ­ლი და პა­ტი­ვის­ცე­მა. აქ არ არის ქა­და­გე­ბა და ერ­თი გუ­ლი ესა­უ­ბრე­ბა მე­ო­რეს. ის კე­თილ­შო­ბი­ლუ­რი აზ­რე­ბი, რომ­ლე­ბიც **სვად­ჰი­ა­ი­ას­გან** წა­რმო­ი­შო­ბა, ასე ვთქვათ, გა­და­დის ადა­მი­ა­ნის სის­ხლძარ­ღვებ­ში, რა­თა გახ­დეს მი­სი ცხოვ­რე­ბი­სა და არ­სე­ბის ნა­წი­ლი.

ადა­მი­ა­ნი, რო­მე­ლიც **სვად­ჰი­ა­ი­ას** ეწე­ვა, კით­ხუ­ლობს ცხოვ­რე­ბის სა­კუ­თარ წიგნს და ამავ­დრო­უ­ლად წერს და ასწო­რებს მას. ხდე­ბა ცვლი­ლე­ბა მის ცხოვ­რე­ბი­სე­ულ ხედ­ვა­ში. ის იწ­ყებს გა­აზ­რე­ბას, რომ მთე­ლი ქმნი­ლე­ბა გან­კუთ­ვნი­ლია **ბჰაკ­ტის­თვის** (თაყ­ვა­ნის­ცე­მის­თვის) და არა **ბჰო­გას­თვის** (სი­ა­მოვ­ნე­ბის­თვის); რომ მთე­ლი ქმნი­ლე­ბა ღვთა­ე­ბრი­ვია, რომ მის­ში არის ღვთა­ე­ბრი­ო­ბა და რომ ენე­რგია, რო­მე­ლიც მას ამოძ­რა­ვებს, იგი­ვეა, რაც ამოძ­რა­ვებს მთელ სამ­ყა­როს.

შრი ვი­ნო­ბა ბჰა­ვეს (ბჰუ­და­ნის მოძ­რა­ო­ბის ლი­დე­რის) თა­ნა­ხმად, **სვად­ჰი­ა­ია** არის ერ­თი სა­გნის შე­სწავ­ლა, რო­მე­ლიც არის ყვე­ლა სხვა სა­გნის ან მოქ­მე­დე­ბის სა­ფუ­ძვე­ლი ან ფეს­ვი, რო­მელ­საც ეყ­რდნო­ბა სხვე­ბი, მა­გრამ რო­მე­ლიც თა­ვად არ ეყ­რდნო­ბა არა­ფერს.

იმი­სათ­ვის, რომ ცხოვ­რე­ბა გახ­დეს ჯან­სა­ღი, ბედ­ნი­ე­რი და მშვი­დო­ბი­ა­ნი, აუ­ცი­ლე­ბე­ლია ღვთა­ე­ბრი­ვი ლი­ტე­რა­ტუ­რის რე­გუ­ლა­რუ­ლი შე­სწავ­ლა წმინ­და ად­გი­ლას. მსო­ფლი­ოს წმინ­და წი­გნე­ბის ეს შე­სწავ­ლა სა­შუ­ა­ლე­ბას მის­ცემს **სად­ჰა­კას**, მო­ახ­დი­ნოს კონ­ცენ­ტრა­ცია და გა­და­ჭრას ცხოვ­რე­ბის რთუ­ლი პრო­ბლე­მე­ბი მა­თი წა­რმო­შო­ბი­სას. ეს ბო­ლოს მო­უ­ღებს უმე­ცრე­ბას და მო­ი­ტანს ცოდ­ნას. უმე­ცრე­ბას არ აქვს და­საწ­ყი­სი, მა­გრამ აქვს და­სას­რუ­ლი. ცოდ­ნას აქვს და­საწ­ყი­სი, მა­გრამ არ აქვს და­სას­რუ­ლი. **სვად­ჰი­ა­ი­ას** მეშ­ვე­ო­ბით **სად­ჰა­კა** იგებს თა­ვი­სი სუ­ლის ბუ­ნე­ბას და ეზი­ა­რე­ბა ღვთა­ე­ბრივს. მსო­ფლი­ოს წმინ­და წი­გნე­ბი ყვე­ლას სა­კით­ხა­ვია. ისი­ნი არ არის გან­კუთ­ვნი­ლი მხო­ლოდ ერ­თი კონ­კრე­ტუ­ლი სარ­წმუ­ნო­ე­ბის წევ­რე­ბის­თვის. რო­გორც ფუტ­კრე­ბი აგე­მოვ­ნე­ბენ ნექ­ტარს სხვა­დას­ხვა ყვა­ვილ­ში, ასე­ვე **სად­ჰა­კა** ის­რუ­ტავს სხვა სარ­წმუ­ნო­ე­ბე­ბის იმ ნა­წი­ლებს, რაც მას სა­შუ­ა­ლე­ბას მის­ცემს უკეთ და­ა­ფა­სოს სა­კუ­თა­რი რწმე­ნა.

ფი­ლო­ლო­გია არ არის ენა, არა­მედ ენე­ბის მე­ცნი­ე­რე­ბა, რომ­ლის შე­სწავ­ლაც სტუ­დენტს სა­შუ­ა­ლე­ბას აძ­ლევს უკეთ ისწავ­ლოს სა­კუ­თა­რი ენა. მსგავ­სად ამი­სა, იო­გა არ არის რე­ლი­გია თა­ვის­თა­ვად. ის არის რე­ლი­გი­ე­ბის მე­ცნი­ე­რე­ბა, რომ­ლის შე­სწავ­ლაც **სად­ჰა­კას** სა­შუ­ა­ლე­ბას მის­ცემს უკეთ და­ა­ფა­სოს სა­კუ­თა­რი სარ­წმუ­ნო­ე­ბა.

**იშ­ვა­რა-პრა­ნიდ­ჰა­ნა.** სა­კუ­თა­რი ქმე­დე­ბე­ბი­სა და ნე­ბის­ყო­ფის უფლი­სად­მი მიძ­ღვნა არის **იშ­ვა­რა-პრა­ნიდ­ჰა­ნა**. მას, ვი­საც აქვს ღმერ­თის რწმე­ნა, არ ეძ­ლე­ვა სა­სო­წარ­კვე­თას. მას აქვს გა­სხი­ვოს­ნე­ბა (**ტე­ჯა­სი**). ის, ვინც იცის, რომ მთე­ლი ქმნი­ლე­ბა უფალს ეკუთ­ვნის, არ იბღინ­ძება ამ­პარ­ტავ­ნებით და არ თვრე­ბა ძა­ლა­უ­ფლე­ბით. ის არ დამდაბ­ლდე­ბა ეგო­ის­ტურ მიზ­ნებამ­დე; მი­სი თა­ვი მხო­ლოდ თაყ­ვა­ნის­ცე­მი­სას და­იხ­რე­ბა. რო­დე­საც **ბჰაკ­ტის** (თაყ­ვა­ნის­ცე­მის) წყლე­ბი მი­ე­მარ­თე­ბა გო­ნე­ბის ტურ­ბი­ნე­ბის­კენ, შე­დე­გი არის მენ­ტა­ლუ­რი ძა­ლა და სუ­ლი­ე­რი გა­სხი­ვოს­ნე­ბა. მა­შინ რო­ცა მხო­ლოდ ფი­ზი­კუ­რი ძა­ლა **ბჰაკ­ტის** გა­რე­შე მო­მაკ­ვდი­ნე­ბე­ლია, უბრა­ლო თაყ­ვა­ნის­ცე­მა ხა­სი­ა­თის სიმ­ტკი­ცის გა­რე­შე ოპი­უმს ჰგავს. სი­ა­მოვ­ნე­ბე­ბზე და­მო­კი­დე­ბუ­ლე­ბა ანად­გუ­რებს რო­გორც ძა­ლას, ისე დი­დე­ბას. გრძნო­ბე­ბის და­კმა­ყო­ფი­ლე­ბი­დან, რო­დე­საც ისი­ნი სი­ა­მოვ­ნე­ბებს დას­დე­ვენ, წა­რმო­ი­შო­ბა **მო­ჰა** (მი­ჯაჭ­ვუ­ლო­ბა) და **ლობ­ჰა** (სი­ხარ­ბე) მა­თი გან­მე­ო­რე­ბის მი­მართ. თუ გრძნო­ბე­ბი არ და­კმა­ყო­ფილ­და, მა­შინ დგე­ბა **შო­კა** (მწუ­ხა­რე­ბა). ისი­ნი უნ­და მო­ი­თო­კოს ცოდ­ნი­თა და მოთ­მი­ნე­ბით; მა­გრამ გო­ნე­ბის კონ­ტრო­ლი უფრო რთუ­ლია. მას შემ­დეგ, რაც ადა­მი­ა­ნი ამო­წუ­რავს სა­კუ­თარ რე­სურ­სებს და მა­ინც ვერ მი­აღ­წევს წა­რმა­ტე­ბას, ის და­ხმა­რე­ბის­თვის უფალს მი­მარ­თავს, რად­გან ის არის ყო­ველ­გვა­რი ძა­ლის წყა­რო. სწო­რედ ამ ეტაპ­ზე იწ­ყე­ბა **ბჰაკ­ტი**. **ბჰაკ­ტი­ში** გო­ნე­ბა, ინ­ტე­ლექ­ტი და ნე­ბა ბარ­დე­ბა უფალს და **სად­ჰა­კა** ლო­ცუ­ლობს: „მე არ ვი­ცი, რა არის კა­რგი ჩემ­თვის. იყავნ ნე­ბა შე­ნი“. სხვე­ბი ლო­ცუ­ლო­ბენ სა­კუ­თა­რი სურ­ვი­ლე­ბის და­სა­კმა­ყო­ფი­ლე­ბლად ან შე­სას­რუ­ლე­ბლად. **ბჰაკ­ტი­ში** ანუ ჭეშ­მა­რიტ სიყ­ვა­რულ­ში არ არის ად­გი­ლი „მე­სა“ და „ჩე­მი­სათ­ვის“. რო­დე­საც „მე­სა“ და „ჩე­მის“ გრძნო­ბა ქრე­ბა, ინ­დი­ვი­დუ­ა­ლუ­რი სუ­ლი აღ­წევს სრულ ზრდას.

რო­დე­საც გო­ნე­ბა და­ცლი­ლია პი­რა­დი და­კმა­ყო­ფი­ლე­ბის სურ­ვი­ლე­ბის­გან, ის უნ­და აივ­სოს უფალ­ზე ფი­ქრე­ბით. პი­რა­დი და­კმა­ყო­ფი­ლე­ბის ფი­ქრე­ბით სავ­სე გო­ნე­ბა­ში არ­სე­ბობს საფ­რთხე, რომ გრძნო­ბებ­მა გო­ნე­ბა სურ­ვი­ლის ობი­ექ­ტე­ბის­კენ წა­იყ­ვა­ნონ. **ბჰაკ­ტის** პრაქ­ტი­კის მცდე­ლო­ბა გო­ნე­ბის სურ­ვი­ლე­ბის­გან და­ცლის გა­რე­შე ჰგავს ცეც­ხლის დან­თე­ბას სვე­ლი შე­შის გა­მო­ყე­ნე­ბით. ის ბევრ კვამლს წა­რმოქ­მნის და ცრემ­ლებს გვრის იმას, ვინც მას ან­თებს და მათ, ვინც მის გარ­შე­მოა. სურ­ვი­ლე­ბით სავ­სე გო­ნე­ბა არ აალ­დე­ბა და არ ანა­თებს, და არც სი­ნა­თლე­სა და სით­ბოს წა­რმოქ­მნის, რო­დე­საც მას ცოდ­ნის ცეც­ხლი ეხე­ბა.

უფლის სა­ხე­ლი მზეს ჰგავს, რო­მე­ლიც ფან­ტავს ყო­ველ­გვარ სიბ­ნე­ლეს. მთვა­რე სავ­სეა, რო­დე­საც ის მზის პი­რის­პირ დგას. ინ­დი­ვი­დუ­ა­ლუ­რი სუ­ლი გა­ნიც­დის სი­სავ­სეს (**პურ­ნა­ტა**), რო­დე­საც ის უფლის პი­რის­პირ დგას. თუ დე­და­მი­წის ჩრდი­ლი სავ­სე მთვა­რე­სა და მზეს შო­რის მო­ექ­ცე­ვა, ხდე­ბა დაბ­ნე­ლე­ბა. თუ „მე­სა“ და „ჩე­მის“ გრძნო­ბა თა­ვის ჩრდილს მი­ა­ყე­ნებს სი­სავ­სის გან­ცდას, **სად­ჰა­კას** ყვე­ლა მცდე­ლო­ბა მშვი­დო­ბის მო­სა­პო­ვე­ბლად ამა­ოა.

ქმე­დე­ბე­ბი ადა­მი­ა­ნის პი­როვ­ნე­ბას უკეთ ირე­კლავს, ვი­დრე მი­სი სიტ­ყვე­ბი. იო­გმა ისწავ­ლა ხე­ლოვ­ნე­ბა, მი­უძ­ღვნას ყვე­ლა თა­ვი­სი ქმე­დე­ბა უფალს და ამი­ტომ ისი­ნი (ქმე­დე­ბე­ბი) ირე­კლა­ვენ მას­ში არ­სე­ბულ ღვთა­ე­ბრი­ო­ბას.